MEVLAYI SEVERSEN GEL DOĞRU SÖYLE

Mevlayı seversen gel doğru söyle

Bu yeşili alı kime düzüyon

Tavus kuşu gibi her yanın uygun

Bu zülüfü teli kime düzüyon

Gönlünden kim geçer kime aşıksın

Sırrına ser yetmez ne dolaşıksın

Karanlık gecede sen bir ışıksın

Bu çiçeği gülü kime düzüyon

Bu hilal kaşları kara gözleri

Bu şirin dilleri böyle nazları

Böyle dertli dertli güzel sözleri

Bülbül gibi dili kime düzüyon

Böyle Ruhsat alıp ruhsat vermeyi

Böyle erkan ile eve girmeyi

Böyle kakül kesip zülüf burmayı

İnce bele şalı kime düzüyon

:::::::::::::::::

YİNE BAHAR GELDİ BÜLBÜL SESİNDEN

Yine bahar geldi bülbül sesinden

Sada verip seslendi mi yaylalar

Çevre yanın lale sümbül bürümüş

Gelin olup süslendi mi yaylalar

Sefil bülbül boyun eğmiş bakıyor

Sarı çiçek amber olmuş kokuyor

Senin ruyin kaddin beni yakıyor

Al giyinip feslendin mi yaylalar

Gül açılmış koku katıyor yelden

Okusam da anlamıyor bin dilden

Çekeyim derdimi ne gelir elden

Eğip boynun uslandı mı yaylalar

Ben de senin gibi ersem murada

Ah nideyim elimde yok irada

Ruhsati’yim gam yüklerim kirada

Beni görüp yaslandın mı yaylalar

::::::::::::::::::::

BÖLÜK BÖLÜK OLMUŞ GELİR GÜZELLER

Bölük bölük olmuş gelir güzeller

Önce giden boz mayaya kurbanım

Benim gelin ile çoktur amanım

Şu salınan kız mayaya kurbanım

Yine nerden geldi böyle durarak

Sağına soluna gerdan kırarak

Seher vakti her makamdan çalarak

Zülüfleri saz mayaya kurbanım

Ben de Ruhsati yim sanda cananım

Mevlanı seversen incitme tenim

Şimdi Kerem gibi yanacak tenim

Düğmelerim çöz mayaya kurbanım

:::::::::::::::::::::

GÖNLÜM DARLANDI DA ÇIKTIM DAĞLARA

Gönlüm darlandı da çıktım dağlara

Gönlüm eğlencesi dağlar merhaba

Aktı çeşmim yaşı döndü çaylara

Çeşmim eğlencesi çaylar merhaba

Kırlangıcın kanadında temaşa

Orda biter nergis gibi menekşe

Benden selam söylen Sultan Bektaşa

Orda yatan gazilere merhaba

Yürüyen duvara dur dedi durdu

Nişan kalsın deyü belini verdi

Kara taşı hamur gibi yuğurdu

Mucizatın belli Bektaş merhaba

Ruhsati söylüyor dili dolaşık

Dostunu görünce şad olur aşık

Dünü günü yüz sürdüğüm gak ışık

Abı zemzem şifahane merhaba

::::::::::::::::::

ACEP SİZLER HANGİ İLDEN GELİRSİZ

Acep sizler hangi ilden gelirsiz

Bir haber sorayım durun turnalar

Sılada yarimden neler bilirsiz

Bana bir teseili verin turnalar

Gönüller perişan teller eğri

Dayanmaz cevrine aşıkın bağrı

Yolunuz uğrarsa o yare doğru

Üstüne kanadı gerin tumalar

Eski sözlerinde yarim durursa

Gözlerimin yaşı bir gün kurursa

Yolunuz o yana doğru varırsa

Ayrılık nicedir sorun turnalar

Ruhsat’ı sorarsa yanıyor bağrı

Gamınla bulandı gönülde ağrı

Haydi varın gidin o yere doğru

Önüne derdimi serin turnalar

:::::::::::::::::::

SEFİL ALİ

Yaşamıyla ilgili hiçbir bilgimiz yok. Yozgat’tan yola çıkıp Mısır’a

doğru uzandığı şiirinden anlaşılıyor. 19. yüzyılda yaşadığı sanılıyor. Sefil Ali’den

ele geçebilen birkaç örek onun pek yabana atılacak halk ozanlarından

olmadığını gösteriyor.

ÜÇ TURNA UÇURDUM YOZGAT DAĞINDAN

Üç turna uçurdum Yozgat dağından

İzin aldım ağasından beyinden

Başı boz dumanlı Çavuş köyünden

Erzurum iline konun turnalar

Çok olur Erzurum’un agası beyi

Önünüze gelen Bayburt’un dağı

Çayırlı çimenli yolların sağı

Aşkale ovasına konun turnalar

Aşkale ovasında telleri ırgan

Dertli aşıkların sinesin doğran

İhmal etmem turnam Tokat’a uğran

Kazova çölüne konun turnalar

Tez gelir Kazova’nın baharı yazı

Önünüze gelen Yenihan düzü

Çiftlikli çimenli koca Sivas’ı

Ulaşın köyüne konun turnalar

Ulaşın köyü de kökten Ermeni

Çıkıp delik taşta methin vermeli

Kafir mancınığı gözden ırmalı

Saççağız suyuna konun turnalar

Saççağız’dan kalkın Gürün’e uğran

Aşığın derdini gerekmez n’eylen

Albistan beyine çok selam eylen

Kızlar kalesine konun turnalar

Kızlar kalesi yüksek havalı uçun

Çavdar’ın gediği selamet geçin

Şol Koca Zeytin’den bir bade için

Maraş’ın altına konun turnalar

Maraş’tan aşağı Kafir dağları

Çıkarın karayı giyin akları

Elleri mızraklı Türkmen beyleri

Amuk ovasına konun turnalar

Amuk ovasında içerler şarap

Küçüğü büyüğü dil bilmez Arap

Koç yiğid vatanı şol koca Halep

İreyhan’dan yükün tutun turnalar

İreyhan’dan kalkın uğran Cisir’e

Çiftliği gerince varın Mısır’a

Seyir eylen gelip geçen esire

Orda vatan tutun turnalar

Sefil Ali’m dediceğin ararsan

Turnaların mevcudunu sorarsan

Yüz elli turnaya kail olursan

Verin ceremesin alın turnalar

:::::::::::::::::::

SERDARİ

Serdari, Sivas’ın Şarkışla ilçesindendir. 1834 yılında doğmuştur. Ölüm

yılı olarak iki tarih çıkıyor. Kimilerine göre 1918 yılında, kimilerine

göre 1921 yılında 86 yaşında ölmüştür. Yöresinde “Çolak Hacı” diye anılırmış. Bu san,

kendisine bir kolu dirseğinden kesik olduğu için verilmiş.

Belirlendiğine göre Şarkışla kadısının kızına tutulmuş. Onu Adana’ya

kaçırmış, dönüşte yakalanıp cezaevine konulmuş. Sonra Beyaz adlı bir kıza

aşık olmuş. Birkaç kez evlendiği; en azından on çocuğuyla birçok torunu

olduğu anlaşılıyor.

Yaşamı ise yoksulluk içinde geçmiş. Bu yoksulluk acısını şiirlerinde de

duyabiliyoruz.

NESİNİ SÖYLEYİM CANIM EFENDİM

Nesini söyleyim canım efendim

Gayri düzen tutmaz telimiz bizim

Arzuhal eylesem deftere sığmaz

Omuzdan kesilmiş kolumuz bizim

Sefil ireçberin yüzü soğuktur

Yıl perhizi tutmuş içi koğuktur

İneği davarı iki tavuktur

Bundan gayrı yoktur malımız bizim

Reçberin sanah bir arpa tahıl

Havasın bulmazsa bitmiyor pahıl

Tecelli olmazsa neylesin akıl

Dördü bir okkalık dolumuz bizim

Benim bu gidişe aklım ermiyor

Fukara halini kimse sormuyor

Padişah sikkesi selam vermiyor

Kefensiz kalacak ölümüz bizim

Evlat da babanın sözün tutmuyor

Açım diye çift sürmeye gitmiyor

Uşaklar çoğaldı ekmek yetmiyor

Başımıza bela dölümüz bizim

Zenginin sözüne beli diyorlar

Fukara söylese deli diyorlar

Zemane şeyhine veli diyorlar

Gittikçe çoğalır delimiz bizim

Sekiz ay kışımız dört ay yazımız

Çalığından telef oldu bazımız

Kasım demeden buz tutuyor özümüz

Mayısta çözülür gönlümüz bizim

Tahsildar da çıkmış köyleri gezer

Elinde kamçısı fakiri ezer

Yorganı döşeği mezatta satar

Hasırdan serilir çulumuz bizim

Zenginin yediği baklava börek

Kahvaltıya eder keteli çörek

Fukaraya sordum size ne gerek

Düğülcek çorbası balımız bizim

Serdari halimiz böyle n’olacak

Kısa çöp uzundan hakkın alacak

Memurlar yakılıp viran olacak

Akıbet dağılır ilimiz bizim

:::::::::::::::::::

YİĞİT DE YİĞİDİN SIRRINI GİZLER

Yiğit de yiğidin sırrını gizler

Sırası geldikçe dağları düzler

Kötüler yiğidin fırsatın gözler

Nasıl kaynamasın canı yiğidin

Cahille konuşma sözünü bilmez

Kötüyle konuşma meydanı olmaz

Konuş yiğit ile kahpelik gelmez

İlden ile gider ünü yiğidin

Daima yiğidin sözü sağ olur

Zenginlerin kavukçusu çok olur

Yiğit yerde kalmaz bir gün bey olur

Şardan şara gider şanı yiğidin

Serdari’nin dahi sözleri haktır

Kötü bir derd etti yürekte oktur

Dünyada yiğidin kıymeti yoktur

Kıymetini bilen hani yiğidin

:::::::::::::::::::

SEYRANİ

19. yüzyıl gizemci halk şiirinin büyük ustası, kuşkusuz, Seyrani’dir.

Dahası, yergiciligi taşlamacılığı bir bakıma, gizemciliğini bastıran,

haksızlığa, rüşvete, kıyıcılığa, toplumsal dengesizliklere, kaba sofuluğa, ahlaksızlığa

karşı gözünü budaktan esirgemeden, korkmadan, çekinmeden savaşım veren, bu

arada inancasının gereklerini de bir yana itmeden, şiirsel yapıdan,

söyleyişten uzaklaşmadan, etkin, kalıcı şiirlerini sazıyla halk içinde söyleyen güçlü

bir ozan Seyrani.

Şiirlerinin çoğunun bugün de güncelliğini yitirmemiş olması, halk

katında büyük saygınlık kazanması, Seyrani’nin gücünü belirlemesi bakımından

ilginçtir.

Seyrani, Kayseri’nin şimdiki adı Develi olan Everek ilçesinde

dogmuş, gene doğduğu yerde ölmüştür. Yoksul bir mahalle imamı olan Cafer

Hoca’nın oğludur. Asıl adı Mehmet’tir.

Bir saptamaya göre, 1807 yılında doğmuş, 1866 yılında ölmüştür. Ancak, bu

tarihlerin doğruluğu üzerinde kuşkular da vardır.

Medresede birkaç yıl okuduktan sonra ayrılmış, İstanbul’a gitmiştir.

İstanbul’da yedi yıl kaldığı anlaşılıyor. İstanbul’da “bilimsel ve kültürel öğrenim”

gördüğünü şiirlerinde söylüyor. Bir yandan da Alevi-Bektaşiliği seçmiş,

tekkelere gitmiştir.

Yergici taşlamacı yanını acımasızca kullanmaktan çekinmemiştir.

Anlaşılan odur ki Seyrani doğasal olarak her türlü yanlışlıklara karşı çıkmadan,

olayları, kişileri yermeden edememektedir. Bu yüzden olacak İstanbul’da

seçkinleri yerdiği için hakkında kovuşturma açılmış, o da bir dostunun yardımıyla

İstanbul’dan kaçıp Develi’ye gelmiş, bir daha da İstanbul’a gitmemiştir.

Özellikle Orta Anadolu’da gezdiği anlaşılan Seyranı’nin “Aşık

Toplantıları”na katıldığı, düzenlenen türlü sazlı sözlü yarışmalarda hep önde gittiği

anlaşılıyor.

Yaşamının sonuna doğru bir sinir hastalığına da tutulan Seyrani’ye son

döneminde “Deli” dendiği saptanıyor. Seyrani’nin yaşamı acılarla,

yoksulluklarla geçmiştir. Yaşamı böyledir de Seyrani, bütün bunlara karşın yaşama

sevincini hiçbir zaman yitirmemiştir. Direncini yitirmemiştir. Yoksulluğunu,

çektiği acıları, dik kafalı bir ozan oluşuna bağlamak da, pek yanlış olmaz.

Seyrani’nin yaşadığı dönemde ülkede de birtakım değişiklikler, yenilikler

başlamıştır. Çağdaş okullar açılmaya, yeni mahkemeler kurulmaya başlamış,

ülkeye telgraf gelmiş çeşitli yenileşme çabaları gözlenir olmuştur. Bütün

bunları Seyrani’nin yakından izlediğini halkın üzerindeki etkileri

gözlediğini, şiirlerinden çıkarma olanakları vardır. Bu bakımdan Seyrani, kendisinden önceki

ozanlar gibi alışılmış konu sınırlarını aşan çağdaş olayların, oluşumların içine girmeye

çalışan bunları eleştirel gözle değerlendirmeye yönelen bir ozan

olarak özellikle dikkati çekmektedir.

Seyrani’nin bu yergici, taşlamacı yanı sıra içtenlikli, duyarlılıklı bir

yanı olduğu da görülüyor.

Herhalde Seyrani, çağının da tüm halk şiirimizin de üzerinde önemle

durulması gereken en güçlü, en ilginç ozanlarından biridir. Güncelliğini

yitirmeme başarısını göstererek, diliyle, deyişiyle, konusuyla, deme ustalığıyla

güçlü, saygın bir ozan Seyrani.

SEYRİMDE BİR ŞEHRE EYLEDİM NAZAR

Seyrimde bir şehre eyledim nazar

Gördüm elvan türlü meyhaneler var

Teşne var mı diye sakiler gezer

Ellerinde dolu peymaneler var

Bir takım doldurur bir takım sunar

Bir takım susamış bir takım kanar

Bir takım söğünmüş bir takım yanar

Bir takım çevrilir pervaneler var

Bir eli kaseli bir eli taslı

Bir takım keyifli bir takım yaslı

Bir takım deli var bir takım uslu

Bir takım aşk içre mestaneler var

Aşık olan mürşidine yan verir

Bu Seyrani dilden dile şan verir

Hast’olmadan pır önünde can verir

Nice bizim gibi divaneler var

::::::::::::::::::

HAK YOLUNDA GİDENLERİN

Hak yolunda gidenlerin

Asa olsam ellerine

Er pir vasfın edenlerin

Kurban olsam dillerine

Torunuyuz bir dedenin

Tohumuyuz bir bedenin

Münkir ile cenk edenin

Silah olsam ellerine

Bir üstada olsam çırak

Bir olurdu yakın ırak

Kemiğimi yapsam tarak

Yar saçının tellerine

Vücudumu kavursalar

Yönüm yare çevirseler

Harman edip savursalar

Muhabbetin yellerine

Vakit kalmadı durmağın

Kaldır Seyrani parmağın

Deryaya akan ırmağın

Katre olsam sellerine

:::::::::::::::

EĞLEN HOCAM EĞLEN BİR SUALİM VAR

Eğlen hocam eğlen bir sualim var

İz’an nedir erkan nedir yol nedir

Seni bana gayet fazıl dediler

İçerimde bir yaram var bil nedir

Cennetin kapısın Sallallah açar

Şeriat işini Muhammed seçer

Seksen bin evliya yurdundan göçer

Onları bekleten mutlu kul nedir

Muhammed dinidir yaptığım tapı

Bozulmaz Mevla’nın yaptığı yapı

On iki bahçede kırk sekiz kapı

Eşiği bekleyen iki kul nedir

Kıldan ince derler Sırat’ın yolu

Önünde Devletlu ardında Ali

Üçyüz altmış birdir selvinin dalı

Dalında açılan iki gül nedir

Başına baglamış al yeşil çember

Kokuyor ağzında misk ile amber

Seksen bin evliya yüzbin peygamber

Önünde gidiyor iki kul nedir

Seyrani der diyar diyar gezmedim

Kalem alıp kaşın gözün yazmadım

Elim ile bir gemicik düzmedim

Gemi nedir derya nedir yol nedir

:::::::::::::::::::::

EVVEL GİYMEZ İKEN İPEK MİNTANI

Evvel giymez iken ipek mintanı

Geyersin eğnine çul yavaş yavaş

Feragat kıl bırak aşk ü sevdayı

Olma bir dlibere kul yavaş yavaş

Heder olsa bir pul için her demin

Muhannet babına basma kademin

Emsaliyle konuşmayan ademin

Altun ismi olur pul yavaş yavaş

Soyundum libasım oldum uryanı

Seyrettim köşeyi çarhı devranı

Bu dünyanın işi bitti Seyrani

Başına bir çare bul yavaş yavaş

::::::::::::::::::::

GÖNÜL SERDEN GEÇER YARDAN GEÇEMEZ

Gönül serden geçer yardan geçemez

Bağlanmış ikrara kavi özlüyüm

Her sözüm dinleyen özüm seçemez

Sırat köprüsünden ince sözlüyüm

Benim sözüm çürük değil sağ gibi

Çürük sözler erir akar yağ gibi

Üzerinden kervan geçer dağ gibi

Yokuşluyum sanma beni düzlüyüm

Yolcu ateş yanmak ile yol yanmaz

Erenlerin dokuduğu çul yanmaz

Cehennemde günah yanar kul yanmaz

Ben günahtan sürmelenmiş gözlüyüm

Seyrani aradım onu her yerde

Aşk-ı hakikatle düştüm bu derde

Tuttum günahımdan yüzüme perde

Rabbim divanında kara yüzlüyüm

::::::::::::::::::::

MUHABBET KÜPÜNÜN OLSAM ŞARABI

Muhabbet küpünün olsam şarabı

Yar beni doldurup içer mi bilmem

Mamur olmak için gönül harabı

Bir mimar eline geçer mi bilmem

Aşıkın olmaz mı çile çekmezi

Çilenin olmaz mı boyun bükmezi

Helal süde katan haram pekmezi

Seçmek murad etse seçer mi bilmem

Bübüle gül yarar deveye diken

Çiledir aşıkın boynunu büken

Tarlasına haram tohumu eken

Helal mahsulünü biçer mi bilmem

Kimi mevtasına kefen biçmiyor

Kimi helal rızık yiyip içmiyor

Yavrusundan köpek bile geçmiyor

Hak Seyrani’sinden geçer mi bilmem

:::::::::::::::::::::::

YUMURTASIN KOKUTMAĞA

Yumurtasın kokutmağa

Yatar sanma gürke beni

Aşkın dersin okutmağa

Sanma korkup ürke beni

Ben aşıkın birisiyim

Ölü değil dirisiyim

Siyah tilki derisiyim

Kapla samur kürke beni

Canbazım ben aşk ipinde

Büyür meyve hep çöpünde

Temiz aşkın zevk küpünde

Sanma sulu sirke beni

Seyrani bir arı beyi

Çiçeği aşkın göbeği

Nazlıyım gözüm bebeği

Düşüremen çirke beni

:::::::::::::

MAHKEME MECLİSİ İCAT OLDUĞU

Mahkeme meclisi icat olduğu

Çeşme-i rüşvetin akmaklığından

Kaza bela ile alem dolduğu

Kazların kadıya uçmaklığından

Selefin rüşvetle hüccet yazması

Halefin anlayıp hükmün bozması

Yıkılan binanın birden tozması

Asıl sermayenin topraklığından

Asıl sermaye-i niyabetleri

Emval-i eytamdır ticaretleri

Davet-i rüşvete icabetleri

Sıdk ile gönlünün alçaklığından

Bülbülün aşkıdır dalda öttüğü

Çobanın südedir koyun güttüğü

Toprağın Habil’i kabul ettiği

Şüphesiz yüzünün yumşaklığından

Dünyadan ahrete gidip gelmemek

Olmasa iktiza eder ölmemek

Balık baştan kokar bunu bilmemek

Seyrani gafilin ahmaklığından

:::::::::::::::::::

EYVAH FUKARANIN BELİ BÜKÜLDÜ

Eyvah fukaranın beli büküldü

Medet ticaretin gücüne kaldık

Eyiler alemden göçtü çekildi

Bizler zamanenin piçine kaldık

Rüşvet ile yarar hakim hücceti

Hüccet ile alır kadı rüşveti

Halk bilmiyor dini şer’i sünneti

Bozuldu sikkenin tuncuna kaldık

Sene bin iki yüz altmış beş tamam

Okunur ezanlar boş bekler imam

Seyrani bu nutkun sonu vesselam

İnanın dünyanın ucuna kaldık

::::::::::::::::::

ATEŞ VAPURUNU İCAT EDENLER

Ateş vapurunu icat edenler

Yelken açıp yel kadrini ne bilsin

Süleyman’dır kuş dilini söyleyen

Her Süleyman dil kadrini ne bilsin

Hayvanlarda bir kaç çeşit fırkalar

Kimi düzden aşar kimi yorgalar

Necasete müştak olan kargalar

Has bahçede gül kadrini ne bilsin

Seyrani Baba’nın beli büküldü

Ağzının içinde dişi söküldü

Davut Nebi sadasından çekildi

Saz çalmayan tel kadrini ne bilsin

::::::::::::::::::::::

PİNTİNİN DİK KULAKLISI

Pintinin dik kulaklısı

Boynu yoğun eşek olur

Pek mülayim yolaklısı

Sanma tunçtan gevşek olur

Yolda koşar ive ive

Çarığını geve geve

Top vaktinde olur deve

Yük vaktinde köşek olur

Dök Seyrani gözden yaşı

Sağlıktır her işin başı

Merdin eşiğinin taşı

Kuş tüyünden döşek olur

::::::::::::::::

DESTAN

Asırda acaip işler çoğaldı

Bilmem bu işleri kimler ediyor

Dünyayı hep rezil köpekler aldı

Gelen ümeraya karşı gidiyor

Biraz bahsedeyim ehl-i zamandan

Yahşılar aşagı düştü yamandan

Aralık itleri olmuş kumandan

Uyuz it kurtlara kumand’ediyor

Buğday unu beğenmiyor enikler

İplikten aşağı düştü ipekler

Hep sedire geçti itler köpekler

Hanedan ayakta hizmet ediyor

Koltuk kılı fark olmuyor sakaldan

Tüccarlar aşağı indi bakkaldan

Aslanlara çoban düşmüş çakaldan

Şimdi aslanları çakal güdüyor

Mekteple medrese ortadan kalktı

Meyhana kerhana meydana çıktı

Ar namus denen şey ortadan kalktı

Şimdi kişi bildiğine gidiyor

Sarhoşlar çoğaldı kalmadı ayık

Bu asır böylece hallere layık

Müzevirin adı muhbir-i sadık

Şimdi kişi bildiğine gidiyor

Şahinler hurdunu tuttu yarasa

Baklava yerine geçti pırasa

Şimdi rağbet deyyus ile terese

Zamane bunlara rağbet ediyor

Bey kürkünü beğenmiyor köçekler

Babasına akl’öğretir çocuklar

Yumurtadan burnu çıkan cücükler

Horoz oldum diye cık cık ediyor

Küçükler büyüğe çorap geydirir

Tatlıyı insana acı yedirir

Seyrani zamane böyle dedirir

Şimdi kişi bildiğine gidiyor

:::::::::::::::::::

EFENDİM ALMIŞ ZÜĞÜRTLÜK

Efendim almış züğürtlük

Kaşa beni göze beni

Sürükler yıl cepte dörtlük

Yaz bahar kış güze beni

Dedim: Züğürtlük çelebi

Nedir ezdiğin sebebi

Ben değilim yoğurt gibi

Yağım çıkar öze beni

Ateş belli yakışından

Günlük belli kokuşundan

Müflüslüğün yokuşundan

Kurtar çıkar düze beni

Dedi: Dinlemem ben çene

Bakalım beş yüze bine

Al da nişangahı dene

Çeşmin süze süze beni

Değil şimdi sırayıla

Padişahlık parayıla

Sikke ile turayıla

Muhtaç sanma söze beni

Seyrani ye şöyle böyle

Ne suçu var ise söyle

Şanına düşeni eyle

Ayna etme yüze beni

::::::::::::::

SOFU OLMAZ BİZİM HAM DEMİRİMİZ

Sofu olmaz bizim ham demirimiz

Haddeden çekilmiş teli biliriz

Yürütmüştür cansız dıvar pirimiz

Temiz zevki temiz dili biliriz

Sofu bilmiş olsa hakkı rızayı

Sazdan sözden kaçıp vermez riyayı

Ay gün yıldız gibi vermez ziyayı

Kuru arktan akan seli biliriz

Bizde bu dünyanın bina temelin

Cismi canla bildik ilm-i amelin

Sanma bizi arap taze kız gelin

Öpüp tükürecek eli biliriz

Vakıfız bu aşkın biz manasına

Talip ol Seyrani dal deryasına

Hazret-i Mevla’nın ehibbasına

Aşina olmayan eli biliriz

:::::::::::::::::::

SENE BİN İKİ YÜZ ALTMIŞ SEKİZDE

Sene bin iki yüz altmış sekizde

Alamet dumanı çöktü çökecek

Dikilecek kudret kalmadı dizde

Ecel belimizi büktü bükecek

Bitmez oldu harmanların eyisi

Hurma tadı verir erik kayısı

Sadrıazam etsen eğer seyisi

Ölmüş eşek arar nalın sökecek

Hiç çoban koyunu güder mi dağda

Olmasa gözleri süt yoğurt yağda

Meyvası bitmedik ağacı bağda

Sökerler Seyrani daldan kökecek

::::::::::::::::::::::

SİVASLI SITKI

Sivaslı olduğunu, 19. yüzyılda yaşadığını, dahası “evinin Seyitpaşa

Mahallesi”nde, en yakın arkadaşının da Sivaslı Ruhi olduğu biliniyor, ama yaşamıyla

ilgili başkaca bir bilgi elde edilememiş bugüne dek. Ünlü halk ozanı Emrah’ın şiirlerinde Sivaslı Sıtkı’dan söz eden

dizelerine rastlanıyor. Bir dizesinde: “Dediler Sıdkı Efendi gibi bir natık

vardır” diyor.

Buradan, ayrıca bu şiirdeki öteki dizelerden Sivaslı Sıtkı’nın güzel

konuşan, iyi öğrenim görmüş biri olduğu sonucuna da varılabilir.

Koşma türünde usta bir ozan olduğu da belli.

NE SAFASI KALDI BEZM-İ CİHANIN

Ne safası kaldı bezm-i cihanın

Alemde bir bade süzmedim gitti

İnsafa gelmedi o gül-i handan

Dağ-ı visalini gezmedim gitti

Taktı yar boynuma zülfü kemendin

Cihanda bulmadım misli menendin

Hane-i halvette bir miyan bendin

Müyesser olmadı sezmedim gitti

Hasretin döndürdü kaddimi nuna

Bir sevdası kaldı seri nümune

Dest-i sitem değdi sazı derune

Bozuldu tellerim düzmedim gitti

Sıdki’m ayrılık serime düştü

Yine aşk ateşi kaynayıp coştu

Kağıt alevlendi kalem tutuştu

Yare bir arzıhal yazmadım gitti

::::::::::::::::::::

SÖYLE YOSMAM SANA N’ETTİM N’EYLEDİM

Söyle yosmam sana n’ettim n’eyledim

Niçin bir yiğide düşman olursun

Bildir günahımı ben ne söyledim

Katlime yazılmış ferman olursun

Her gönül mü senin derdini çeksin

Ruhların lanedir türlü çiçeksin

Darılma bir danem pek küçeceksin

Büyüdükçe büyür yaman olursun

Yine yavrum doğru söze gitmezsin

Öyle bil ki muradına yetmezsin

Şu benim derdime derman etmezsin

Varır yedi yada Lokman olursun

Sıdkı her güzele bade içirme

Vefasız dilberle ömür geçirme

Ben hüma kuşuyum koldan uçurma

Yazık olur sonra pişman olursun

::::::::::::::::::::::

SÜMMANİ

Aşık Sümmanı, Erzurum’un Narman ilçesinin Samikale köyünde 1860

(kimi yerde 1862) doğmuş, 5 Ocak 1915 (kimi yerde 1914) tarihinde

gene kendi köyünde ölmüştür.

Aşık Sümmani’nin asıl adı Hüseyin’dir. Samikale köyünden Hasan

Ağa’nın oğludur. Önceleri babası gibi çobanlık yapmıştır. Sümmani yoksul

bir kişidir. Saz çalmasını Erzurum’da aşıklardan öğrenmiştir. Düşsel sevgilisi

“Gülperi”yi bulmak için Kafkasya’yı, İran’ı, Afganistan’ı, Hind’i,

Turan’ı dolaştığı, sonunda da sevgilisini bulamadan köyüne döndüğü söylentiler arasındadır.

Ardahan, Posof, Çıldır, Kars dolaştığı yöreler arasındadır. Sümmani Kırım’a

da gitmiştir.

Sümmani’nin bir oğlu olmuş. Kendisi çok yoksul, karayazgılı bir yaşam

sürdüğünden olacak oğlunun adını Şevki koymuş.

Halk ozanlığının özelliklerini koruyan, içten, duyarlı, deyişinde usta

bir ozan Sümmani. Bu yüzden halk arasında geniş ün kazanmış, etkin olmuştur.

ŞU KARŞIKİ YÜCE DAĞLAR

Şu karşıki yüce dağlar

Acep bizden dağlar m’ola

Kara yaslı benim anam

Oğul der de ağlar m’ola

Kabeden gelir hacılar

Yürekte çoktur acılar

Evdeki çifte bacılar

Kardaş der de ağlar m’ola

Yol üstünde biten otlar

Her gelen bizi öğütler

Kavım kardaş koç yiğitler

Yolda der de ağlar m’ola

Nedir cürmüm nedir hatam

Nice gurbet ilde yatam

Ak sakallı benim atam

Oğul der de ağlar m’ola

Sümmani’yem oldum talan

Nice gurbet ilde kalam

Bir küçücek Şevki balam

Dadaş der de ağlar m’ola

:::::::::::::::::

ÇEKME ŞU DÜNYANIN ENDİŞESİNİ

Çekme şu dünyanın endişesini

Devir eyle gönlün dört köşesini

Kemlik ile kırıp kal şişesini

Dönüp ona derman olsan ne fayda

Arabi Farisi dilin olmazsa

Bülbüle münasip gülün olmazsa

Elbet bir meslekte elin olmazsa

Dava ile sultan olsan ne fayda

Bir gün olsun Yaradan’ı anmazsan

Mecnun olup aşk oduna yanmazsan

Bir güzelin sinesine konmazsan

Hayal ile mihman olsan ne fayda

Bir yazı ki kara gelir kalemde

Sözü hor görünür her bir kelamda

Bir yar seni sevmediyse alemde

Sen o yara kurban olsan ne fayda

Sümmani der Yaradan’ı zikreyle

Birliğini bilip daim şükreyle

Ta ezelden gelen işi fikreyle

Başa geçip pişman olsan ne fayda

::::::::::::::::::::::

TÖVBEKAR OL GÖNÜL TARİKTEN ÇIKMA

Tövbekar ol gönül tarikten çıkma

Namertten şefaat şifadar olmaz

İyilik eyle sakın bir gönül yıkma

Görüşme kötüyle onda ar olmaz

Dinleme dünyanın kıyl ü kalini

Düşürme üstüne el vebalini

Gözetle kamilin bir kemalini

Zira böyle kişi bahtiyar olmaz

Namertler içinden hicret et durma

Yapacağın hayrı kimseye sorma

Kişizadelikle kendini kurma

Mezar taşı ile iftihar olmaz

Hisse-mend ol kamillerin sözünden

Başka yoktur kazan özü özünden

Evlat düşse atasının gözünden

Huda razı olup berhudar olmaz

Münafıkın yeri her dem nar iken

Düşman olsa korkma Mevla var iken

Bir adamın ezel vakti var iken

Sonu yoksul olsa gözü dar olmaz

Yoksulluk dediğin ömürü söker

Katranı kaynatsan olur mu şeker

Cinsi bozuk adam cinsine çeker

Aslı karademir gevherdar olmaz

Sözü geçmez bir mecliste gedanın

Bahtı kara olup vatan-cüdanın

Sonu karanlıktır haramzadenin

Çalıp çırpma ile kesb-i kar olmaz

Sümmani ah edip sararıp solma

Gelen Tanrı’dandır kimseden bilme

Sevilen bir yere çok gidip gelme

Kesilir muhabbet itibar olmaz

:::::::::::::::::::

KALKIN VERİN ŞU AŞIKIN SAZINI

Kalkın verin şu aşıkın sazını

Nasihat eylerse tutun sözünü

Ejderha misali açmış ağzını

Korkarım yutacak yer beni beni

Şimdi menzilimiz yüceden yüce

Çok masarif edip girmeyin borca

Varından ziyade bir altın harca

Sarıp gül kefene koy beni beni

Yıktı yüreğimi şu hasret abı

Akıttım gözümden kan ile habı

Avuçlayıp yerden alın türabı

Savurun başıma vay beni beni

Sümmani dünyadan uçmuş gidiyor

Ecel şerbetinden içmiş gidiyor

Cümle yarenleri kalmış gidiyor

Mahşerde görürsüz siz beni beni

:::::::::::::::::::::

YA BEN DERDİM KİME ŞEKVA EDEYİM

Ya ben derdim kime şekva edeyim

Hicran benim firkat benim veren ben

Hangi bir tabibe sual edeyim

Mecruhu ben Lokman’ı ben saran ben

Bu dert benden olur mu ki hiç nihan

Kişi kemaline bu mudur nişan

Soldu güller bozulalı gülistan

Bahçesi ben bahçıvan ben deren ben

Vefalıda acır sandım ben anı

Çıktım yola arda koydum vatanı

Kime sual edem ben o civanı

Gelici ben gidici ben varan ben

Ahvalimce nice çekeyim aman

Harab oldum onu gördüğüm zaman

Bakmadı ahıma ol şah-ı huban

Aldanan ben sızlanan ben yeren ben

Ben gönlümü senden etmem hiç beri

Söyle güzel nasıl dönem ben geri

Ne idem de unutam o gözleri

Ülfet eden nefret eden gören ben

Sümmani der vardım canan iline

Rahmetmedi gözlerimin seline

Her varımı her yogumu eline

Teslim alıp teslim edip veren ben

::::::::::::::::::::::

TOKATLI AŞIK NURİ

Doğum yılı kimi yerde 1825, kimi yerde de 1820 olarak geçiyor. Ölüm

yılı da değişik yerlerde değişik olarak gösterilmektedir. Bir yerde

1882, bir yerde 1899. Tokat’ta doğmuş, Samsun’da ölmüştür. Mezarı Samsun’da

Şeyh Kutbeddin Türbesi yakınlarındadır. Güçlüklerle geçen bir yaşamı olduğu

şiirlerinden anlaşılıyor. Yaşamıyla ilgili ayrıntılı bilgiler yok.

Yaklaşık 1844 yılında Erzurumlu Emrah’ın Tokat’a uğradığı, Tokatlı Nuri’yle karşılaştığı, Tokatlı

Nuri’nin Emrah’a bağlanarak ona çırak girdigi belirleniyor. Bundan sonra da

usta çırak dolaşmaya başlarlar. Bir aralık Rumeli’ye de yolları düştüğü söyleniyor.

Tokatlı Nuri çıraklıktan ustalığa yükselince, yanında yeni çıraklarda

yetiştirmiştir.

Bunların içinde Ceyhuni, Gayreti başlıcalarıdır. Tokatlı Nuri’de açıkça Erzurumlu

Emrah’ın etkileri görülür. Aruz ölçüsüyle yazdığı şiir denemelerinde başarılı

olamayan Tokatlı Nuri, geleneksel halk şiiri doğrultusunda içtenlikli şiirleriyle

dikkati çekiyor.

DİL İFLAH OLMAM BEN BU YARADAN

Ey dil iflah olmam ben bu yaradan

Hasretle dağlandım aşk ateşine

Genç ömrümde verdi bana Yaradan

Bir dahi vermesin kullar başına

Müşkil olurimiş düşmek bu derde

Günden güne artar yara ciğerde

Ağlayı ağlayı gurbet ellerde

Kan karıştı gözlerimin yaşına

Varlığım mahvetti dilde şadımı

İstedim vermedi Hak muradımı

Kam almadı deyü Nuri adımı

Böyle yazın mezarımın taşını

:::::::::::::::::::

EY FELEK BİR DERDE DÜŞÜRDÜN BENİ

Ey felek bir derde düşürdün beni

İşim gücüm aldın kar senin olsun

Aklım baştan alıp şaşırttın beni

Farkettim namusu ar senin olsun

Bülbüller feryadı gelsinler meşka

Bir şeye benzemez bu dert de başka

Pervaneler gibi ateşi aşka

Ben yandım kül oldum nar senin olsun

Açılmış bahçede sümbüller gibi

Açılmadan soldum ben güller gibi

Yavrusun yitirmiş bülbüller gibi

Feryad bana düştü zar senin olsun

Ruz ü şeb çeşminden kan döker aşık

Nuri’nin haline demezsin yazık

Bir dilberi bana görmedin layık

Şimdengeru cihan var senin olsun

::::::::::::::::::::

ARA YERİ KARLI DAĞLAR ALIP DA

Ara yeri karlı dağlar alıp da

Gayri dost iline varıp gelinmez

Yahşi hüner ister rah-ı talepte

Beyhude laf menzil alınmaz

Geçti bu alemin devri bozuldu

Bezm-i gülistanın gülleri soldu

Çay taşları yakut bahasın buldu

Gevherler ummana düştü bulunmaz

Nuri bu sözlerin gel eyle tekmil

Eyle suretini siyrete tebdil

Bu meşhur kelamdır alemde ey dil

Sağ iken kimsenin kadri bilinmez

::::::::::::::::::::::

İNKİSAR EYLEMEM YAZIK SERİNE

İnkisar eylemem yazık serine

Yatak içre can veresin vay sebep

Ağzından burnundan hicran yerine

Parça parça kan veresin vay sebep

Yata yata her bir yanın çürüsün

Zebaniler etrafını bürüsün

Damarın çekilsin kanın kurusun

Hastalara şan veresin vay sebep

Ne düşmüşsün bu Nuri’nin kastine

Yakan geçsin zebaniler destine

Dokuz ay yatasın bir yan üstüne

On bir ay da can veresin vay sebep

::::::::::::::::::::::

20. YÜZYIL

AŞIK ALİ İZZET ÖZKAN

AŞIK DURSUN CEVLANİ

AŞIK HÜSEYİN ÇIRAKMAN

AŞIK İHSANİ

AŞIK MAHZUNİ ŞERİF (Berçenekli)

AŞIK NESİMİ ÇİMEN

AŞIK TALİBİ

AŞIK VEYSEL

DERDİÇOK

HABİB KARAASLAN

KAĞIZMANLI HIFZI

MEHMET ÇAKIRTAŞ

MÜDAMİ (Posoflu)

YUSUFELİLİ HUZURİ

AŞIK ALİ İZZET ÖZKAN

Sivas’ın Şarkışla ilçesinin Höyük köyünde 1902 yılında doğmuştur.

Babasının adı Musa Ağa, anasının adı Kamer’dir. Ali İzzet’in birinci

evliliğinden beş kızı iki oğlu, ikinci evliliğinden bir oğlu bir kızı vardır.

Çocuklarından kırk torunu olmuştur.

Ali İzzet Özkan Alevi’dir. Yaşamı oldukça dalgalı geçmiştir. Uzun yıllar

çiftçilikle uğraşmıştır. 1940 yılından sonra yaşamında kimi değişiklikler

başgösteriyor. Halkevleri ile ilişki kuruyor. Bir süre Köy

Enstitülerinde saz öğretmenliği yapıyor. Şiirlerini “yazılı” olarak söyleyen bir

halk ozanıdır. Ali İzzet Özkan’ı yarı kentli, yarı köylü bir halk ozanı saymak doğru olur.

20. yüzyılda yetişmiş ünü yaygın bir ozandır. Ne var ki, halk şiirimize

önemli katkılarda bulunduğu da söylenemez. Özellikle, tutarlı bir

eğitime, bilgiye dayanmadığı için kimi zaman sağda, kimi zaman solda görünme

çabasına girmiştir.

KÖMÜR GÖZLÜM

Nedendir de kömür gözlüm nedendir

Benim sabahaca uyumadığım

Varmış yad illerin koynuna girmiş

Benim öpmelere kıyamadığım

Goncanın yaprağı gülün dökümü

Esen ürüzgardan alam kokunu

Ben yalınız alamıyom uykumu

Tatlı dillerine doyamadığım

Al’İzzet’im gireceksin kanıma

Nasıl girdin şu hoyratın koynuna

Cellat m’oldun hançer çaldın boynuma

O yarin benlerin sayamadığım

::::::::::::::::::

KISKANIRIM

Mühür gözlüm seni elden

Sakınırım kıskanırım

Uçan kuştan esen yelden

Sakınırım kıskanırım

Kavumundan akrabandan

Kardeşinden öz babandan

Seni doğuran anandan

Sakınırım kıskanırım

Beşikte yatan kuzundan

Hem oğlundan hem kızından

Ben seni senin gözünden

Sakınırım kıskanırım

Havadaki turnalardan

Su içtiğin kurnalardan

Geyindiğin sırmalardan

Sakınırım kıskanırım

Al’İzzeti ancalardan

Elindeki goncalardan

Yerdeki karıncalardan

Sakınırım kıskanırım

::::::::::::::

GÜL YÜZLÜM

Gül yüzlü sevdiğim bostanım bağım

Bir mektup yazayım ellerinize

Merhamet sahibi azizim ağam

Yüreğin acısın kullarınıza

Gül bağrıma çarpa çarpa ağlarım

Boynun eğmiş iniliyor dağlarım

Yas çekiyor mor sümbüllü bağlarım

Mihrican dokundu güllerimize

Uçan kuştan haberini umarım

Bir yel esse selam geldi sanarım

Kerem gibi ben de bir gün yanarım

Ataşlarınıza küllerinize

Muhanet dost beni yaktın yandırdın

Eşinden aynlmış kuşa döndürdün

Geleceğim deyi beni kandırdın

Baka bak’usandım yollarınıza

Zalim ölüm bugün bizi yasıyor

Amanımı mümkünümü kesiyor

Vallahi Al’İzzet sana küsüyor

Bir dahi basmayın illerinize

::::::::::::::::::

AŞIK DURSUN CEVLANİ

Aşık Dursun Cevlani’nin 1958 yılında yayımladığı “Daha Daha Nelerim

Var” adlı şiir kitabına yazdığı “önsöz”de Füruzan Selçuk, ozanla ilgili şu

bilgileri veriyor:

“Sarıkamış’ın Ağyar köyünde 1900 yılında doğan, Topçu Yüzbaşılarından

Hasan Beyin oğlu olan Dursun Cevlani gelmiş geçmiş şairlerimiz

hakkında geniş bilgisi olan ve ünlü Köroğlu Destanı’nın on iki kolunu bilen tek

aşıktır.”

Aşık Dursun Cevlani uzun yıllar Ankara’da yaşamıştır.

AĞAÇ DESTANI

Adıma agaç dediler

Şimdi dinle nelerim var

Biten meyvemi yediler

Daha daha nelerim var

Muhammedin beşiğiyim

Ulu Kabe eşiğiyim

Çorbanızın kaşığıyım

Daha daha nelerim var

Adem safi damı oldum

Nuh Nebi’ye gemi oldum

Müslümana cami oldum

Daha daha nelerim var

Fidan iken beni kırdın

Saban yaptın tarla sürdün

Dostum beni hor mu gördün

Daha daha nelerim var

Tarak oldum başınıza

Köprü oldum işinize

Her türlü savaşınıza

Daha daha nelerim var

Önündeki masa benim

Elindeki asa benim

Çanak çömlek kase benim

Daha daha nelerim var

Bina oldum yapı oldum

Çeşit çeşit kapı oldum

Kazma kürek sapı oldum

Daha daha nelerim var

Beni kolay mı bulursun

Ayrılsan nerde kalırsın

Ben olmasam sen ölürsün

Daha daha nelerim var

Sağ iken gönümü soydun

Hem de kestin biçtin oydun

Yağ peynir kaymak doldurdun

Daha daha nelerim var

Niçin beni mahvedersin

Ben tüfeksem sen bir ersin

Kabrine bile örtersin

Daha daha nelerim var

Ben ağacım gülüm vardır

Dalımda bülbülüm vardır

Kovanımda balım vardır

Daha daha nelerim var

Her bir yanımdan biçtiniz

Benim kanımı içtiniz

Niçin bağrımı deştiniz

Daha daha nelerim var

Kalem yaptın yazı yazdın

Gemi yaptın suda yüzdün

Sen ne için beni kestin

Daha daha nelerim var

Saz da yaptın tel uzattın

Göğsüme sedef bezettin

Benimle zaman oynattın

Daha daha nelerim var

Kaplarına terek benim

Fırındaki kürek benim

Al bayrağa direk benim

Daha daha nelerim var

Dursun Cevlan çekmem keder

Ağacın medhini eder

Şehirden ta köye kadar

Daha daha nelerim var

:::::::::::::::

AŞIK HÜSEYİN ÇIRAKMAN

1930 yılında Çorum’un Sungurlu ilçesine bağlı Körklü köyünde doğmuştur.

Evlidir. Altı çocuğu vardır. Alevi bir aileden gelmedir. Genellikle

toplumsal taşlamacı yönü ağır basmaktadır.

DOKTOR DİYOR HİÇ ÜZÜLME DÜŞÜNME

Hasta oldum ciğerimde yaram var

Doktor diyor hiç üzülme düşünme

Zanneder ki çok birikmiş param var

Doktor diyor hiç üzülme düşünme

Arazim yok toprağım yok malım yok

Yekenip de kahamıyom halim yok

Haktan gayrı tutunacak dalım yok

Doktor diyor hiç üzülme düşünme

İneğim yok sağıp südün içemem

Yağı balı görsem ondan kaçamam

Heç bir zaman ben hakkımdan geçemem

Doktor diyor hiç üzülme düşünme

Bir saz ile altı yavru geçimi

Bizim yaşantımız köle biçimi

Ben bilirim sen bilemen içimi

Doktor diyor hiç üzülme düşünme

Çırakman’ım keder gitti gam geldi

Ben de sandım yaramıza em geldi

Bir şeyimden gayrısına zam geldi

Doktor diyor hiç üzülme düşünme

::::::::::::::::::::::

İNSANLIK

Odun yok kömür yok param kalmadı

Halimizi bir gel de gör insanlık

Ölmek istiyorum çarem kalmadı

Halimizi bir gel de gör insanlık

Yavrum yılda bir kez yemezken eti

Pirzolayla besler bazısı iti

Nasıldı unuttum kaymağı sütü

Halimizi bir gel de gör insanlık

Genellikle menfaata uyan var

Halk sırtından yeyip yeyip doyan var

Çıkar için insanlara kıyan var

Halimizi bir gel de gör insanlık

Zenginlere dem üstüne dem gelir

Fakirlere gam üstüne gam gelir

Her bir şeye zam üstüne zam gelir

Halimizi bir gel de gör insanlık

Çırakman’ım sazım ile gezerim

Halkım için gerçekleri yazarım

Korkum yoktur hazırlansa mezarım

Halimizi bir gel de gör insanlık

:::::::::::::::::::::::

GÜLEMEZSİN SEN

Senin için böyle mecnun olduğum

Ah çekip ağlarım bilemezsin sen

Hasretinle sararıp da solduğum

Akan gözyaşımı silemezsin sen

Vefasız dost hiç halimden bilmiyor

Ahdi çürük ikrarında durmuyor

İnkisar eylesem dilim varmıyor

Bahtı kara olup gülemezsin sen

Siyah saçın ince belik dokutmuş

Gözlerinden kanlı yaşlar akıtmış

Bilmem seni hangi hoca okutmuş

Birden böyle hırçın olamazsın sen

Artır Çırakman’ım derd ü feryadın

Lal olsun dillerim söylersem adın

Şu yalan dünyada gönül muradın

Dilerim Allah’tan alamazsın sen

::::::::::::::::::::::

AŞIK İHSANİ

11 Eylül 1973 günü Yeni Ortam gazetesinde kendi yaşam öyküsünü

anlatırken Aşık İhsani şöyle diyor: “1934′te Diyarbakır’da doğduğumu anam

söyler dururdu. İki yaşında babamı kaybetmişim. Dokuz yaşımdan sonra

Anadolu’yu ve birçok yabancı doğu ülkesini “bir dert treni” gibi

gezdim.

Oysa, kimi edebiyat sözlüklerinde, seçkilerde Aşık İhsani’nin doğum yılı

1930 olarak gösterilmektedir.

Aşık İhsani’nin soyadı “Sırlıoğlu”dur. Yurt içinde birçok yeri dolaştığı

gibi, yurt dışında başta Arap ülkeleri olmak üzere Fransa, Belçika,

İsviçre, Almanya, Afganistan, Pakistan, Hindistan, Sri Lanka,

Endonezya, Avustralya gibi ülkeleri de dolaşmıştır.

Genellikle toplumsal yergi, taşlama yönünde şiirler söyleme çabası

içindedir.

Bu yüzden birkaç kez tutuklanmıştır. Siyasal eylemleri de görülmüştür.

SEN ÖLMÜYON

Behey benim yüce Tanrım

Ben ölüyom sen ölmüyon

Bu ne iştir ne hikmettir

Ben ölüyom sen ölmüyon

Anlamak isterim önce

Bunlar reva mıdır sence

Vaktim saatim gelince

Ben ölüyom sen ölmüyon

Barındığın koca handa

Kıyıda kenarda yanda

Belirli belirsiz anda

Ben ölüyom sen ölmüyon

İhsani’yem için için

Şimdi anlıyorum niçin

Allahsız olduğun için

Ben ölüyom sen ölmüyon

::::::::::::::

HEY GİDİ HEYYY…

Hey gidi hey bir zamanlar

Kandil dağı yaylasında

Dediğim dedikti benim

Kandil dağı yaylasında

Mevsimlerden ilkbahardı

Yerler benek benek kardı

Gönlümce bir hava vardı

Kandil dağı yaylasında

“Şahvelet”ler otağımdı

Delikanlılık çağımdı

Çam dalları yatağımdı

Kandil dağı yaylasında

İhsani’yem koşup seken

Az ilerde Palandöken

Yoktu bileğimi büken

Kandil dağı yaylasında

:::::::::::::::

OĞLUMA

Sana oğlum demem hayatta çiğsen

İstemem başına altın taç giysen

Yetiştirip iki ağaç diktiysen

İşte sen o zaman benim oğlumsun

Zalimin önünde boyun eymezsen

Haram malı helal deyip yemezsen

Ben İslamım o gavurdur demezsen

İşte sen o zaman benim oğlumsun

İyilik etmeyi az çok sezdin mi

Kötüyü gördüğün yerde ezdin mi

Şerefinle gurur duyup gezdin mi

İşte sen o zaman benim oğlumsun

İhsani’yem benim idi giden dün

Yarınlar senindir iyice düşün

İnsan olduğunu ögrendiğin gün

İşte sen o zaman benim oğlumsun

:::::::::::::::::::::

AŞIK MAHZUNİ ŞERİF (Berçenekli)

Asıl adı Şerif Çırık’tır. 1943 yılında Kahramanmaraş’ın Afşin ilçesine bağlı

Berçenek köyünde doğmuştur.

Mahzuni de toplumsal sorunlara eğilmeye çalışarak, taşlama, yergi

türünde ürünler vermektedir. Çağdaşları içinde Aşık İhsanı ile birlikte ünü

en yaygın olan halk ozanlarından biri sayılabilir.

ARARLAR BENİ

Ne dedimse halka hiç yaramadı

Ben gittikten sonra ararlar beni

Boşa cahillerin gözü karardı

Kuru çene ile yorarlar beni

Duman eksik olmaz her yüce dağda

Bülbül eksik olmaz her yeşil bağda

Atomun patlayıp bittiği çağda

Onun ötesinde sorarlar beni

Ebedi değildir bu yeşil bağlar

Ebedi değildir şu yüce dağlar

Öz kardaşım şu bizim softalar

Mezarımda bile kırarlar beni

Dövüştüm çekiştim ham sofuyunan

Dikildi karşıma boş kafayınan

Aşıklar gidemez bir sefayınan

Böyle boşu boşuna yorarlar beni

Mahzuni Şerif’im gayrı gam yemem

Ondan ötesini kimseye demem

Ufak vücuduma kefen istemem

Varsa insanlıkla sararlar beni

::::::::::::::::::::

İŞTE GİDİYORUM

İşte gidiyorum çeşmi siyahım

Önümüze dağlar sıralansa da

Sermayem derdimdir servetim ahım

Karardıkça bahtım karalansa da

Hayli dolaşayım yüce dağlarda

Dost beni bıraktı ah ile zarda

Ötmek istiyorum viran bağlarda

Ayağıma cennet kiralansa da

Bağladım canımı zülfün teline

Sen beni bıraktın elin diline

Güldün Mahzuni’nin berbat haline

Mervan’ın elinde parelense de

::::::::::::::::::::

BİR KÖŞEDE YATAR AĞLARIM

Bu yıl benim yeşil bağım kurudu

Dolu vurdu yaprakları kurudu

Benim de saz tutan elim varidi

Şimdi bir köşede yatar ağlarım

Benim ile lokma yeyip içenler

Gölgemin altında konup göçenler

Sizi zalim dar günümde kaçanlar

Ben kendi kendime çatar ağlarım

Çırpına çırpına bir yuva kurdum

Bebeği görmedim kundağı gördüm

Deryada boğuldum karada vurdum

Çileden çileye batar ağlarım

Mahzuni Şerif’im budur ahvalim

Zamane bozulmuş insanlar zalim

Kıyamete kadar gider vebalim

Sabır edip matem tutar ağlarım

::::::::::::::::::::

AŞIK NESİMİ ÇİMEN

Aşık Nesimi Çimen özyaşamını özetle şöyle anlatıyor:

“1931 yılında Adana’nın Saimbeyli kazasına bağlı Fatmakuyu köyünde

doğdum. 1941′den sonra Kayseri’nin Sarız, Adana’nın Kadirli,

Maraş’ın Elbistan kazalarına geçtikten sonra 1963′te İstanbul’a geldim. (…)

Beş çocuğum var.

Saza on üç, on dört yaşlarında başladım.” (1973 yılı 23 Aralığında İstanbul

Sinematek Derneği’ndeki konuşmasından) Aşık Nesimi Çimen de, çağdaş halk ozanlarımız içinde toplumsal sorunlara

eğilmeyi, onları değerlendirmeyi, çok zaman yergiyi, taşlamayı yeğleyen

bir halk ozanı.

BANA

Tur edip alemi gezdim cihanı

Yok Anadolu’dan güzel yurt bana

Serpilmiş cihana vatan yavrusu

Gördüm hallerini acı dert bana

Dünyaya bedeldir milletin ferdi

Gördüm yuvasını artıyor derdi

Zalimler her yerde eziyor merdi

İnsan dışı bunlar birer kurt bana

Gördüm hallerini ağlar gezerim

Garibim gurbette candan bezerim

Nesimi’yim Anadolu mezarın

Olsun bitsin bezden kefen yırt bana

:::::::::::::::::::::

AŞIK TALİBİ

Çağdaş halk ozanlarımızdan Sivas’ın Şarkışla ilçesinin Tonus köyünde

dogmuştur. Doğum yılı kimi yerde 1904, kimi yerde 1905 olarak

gösteriliyor.

Asıl adı Talibi Coşkun’dur. Çağdaş halk ozanlarımız içinde tanınmışların

önde gelenlerindendir.

HAKKA TAPINAN AŞIKLAR

Hakka tapınan aşıklar

Ayrılmaz bir yola gider

Dünya malına tapanlar

Her biri bir kula gider

Çarh-ı felek gökte döner

Rahmet melekleri iner

Her çiçeğe arı konar

Ayrı ayrı bala gider

Gönlünü enginde gezdir

Malını meydana düzdür

Altını sarrafa bozdur

Başka yerde pula gider

Sahipsize kimse bakmaz

Tarlasına suyu akmaz

Kız evladı ocak yakmaz

O da bir gün ile gider

Aslı yandı Kerem ile

Derde düştü verem ile

Mal kazanan haram ile

Ahirine sele gider

Talibi arar dermanı

Süremedim şu devranı

Uçtu kuşların kervanı

Her biri bir dala gider

:::::::::::::::

GÜNEŞ GİBİ ŞAHSIM OLSA

Güneş gibi şahsım olsa

Devlet gibi tahtım olsa

Gazi gibi bahtım olsa

Yine bana gelen olmaz

Güller açsam bağlar gibi

Gazel döksem çağlar gibi

Altın olsam dağlar gibi

Kıymetimi bilen olmaz

Hazne dolu akçam olsa

Türlü kumaş bohçam olsa

Yalan dünya bahçem olsa

Benden bir gül alan olmaz

Kuş olsam gezsem havayı

Arayıp bulsam yuvayı

Dünyada kuru davayı

Benim gibi çalan olmaz

Talibi der ki n’olurum

Mekanı nerde bulurum

Korkarım garip ölürüm

Cenazemi kılan olmaz

::::::::::::::

BOZ ÖKÜZ DESTANI

Çepni’ye gitmeğe niyet eyledik

Dedim arkadaşım kinli boz öküz

Yorulup da bizi yolda komasın

Ömer Çavuş dedi canlı boz öküz

Öğleden evvel Tonus’tan koştuk

Uğrumuz Şarkışla yoluna düştük

Kalfa köyün üstün yel gibi aştık

Yönünü yokuşa döndü boz öküz

Kinli develere benzer bakışı

Mısır dablağına benzer kakışı

Boş kağnıynan çıkamıyor yokuşu

Dermanı kesilmiş canı boz öküz

Yokuşu çıkınca gözler büyüdü

Gayri iyi gider bu bir huyudu

Ömer Çavuş hırsından yattı uyudu

Kanak’ın düzüne indi boz öküz

Ol gece gitmedik Kanak’ta kaldık

Çok ikram ettiler rahatta olduk

Sabahınan bir çok arkadaş bulduk

Boş koyversen gider selli boz öküz

Düz yere gelirse gayet tellenir

Yokuşu çıkarken gitmez yellenir

Yavaş gider beşik gibi sallanır

Üğrüleyim seni nenni boz öküz

Yine yere yattı başın kaldırır

Beni utandırır eli güldürür

Senin bu işlerin beni öldürür

Adını koyarlar kanlı boz öküz

Akşama kadar vardık Cemel’e

Üstümüz toz oldu döndük hamala

Gazeteler yazsın Gazi Kemal’e

Söylesin irfanın ünlü boz öküz

Cemel’den gitmedik döndük geriye

Kalın yiğidini yolla buraya

Böylesi mal düşmesin fukaraya

Benim senden bağrım yandı boz öküz

Talibi’m der ki bu nasıl alamet

Ellerin içinde olduk malamat

Şükür olsun eve geldik selamet

Bize zahmet verdin şanlı boz öküz

:::::::::::::::::::::

AŞIK VEYSEL

Aşık Veysel Sivas’ın Şarkışla ilçesinin Sivrialan köyünde 1894 yılında

doğmuştur. 21 Mart 1 973′te gene kendi köyünde ölmüştür.

1901 yılında Sivas’ta başlayan bir çiçek salgını sonucu sol gözünü

yitirmiş, sağ gözüne perde inmiştir. Bir süre sonra, bir olasılıkla

kurtarılabilecek olan sağ gözüne bir değnek saplanmış, bu gözünü de

yitirmiştir. Böylece, bütün yaşamı boyunca bir karanlıklar dünyasında

yaşamıştır Aşık Veysel.

Veysel iki kez evlenmiştir. Bütün Anadolu’yu dolaşmıştır. Köy

Enstitülerinde saz öğretmenliği yapmıştır.

Aşık Veysel, 1931 yılına dek, köyünün dar çevresi içinde yaşamıştır.

1931 yılında Sivas’ta düzenlenen “Aşıklar Bayramı”na katılmış, adını o

bayramda duyurmuştur. Aşık Veysel’i bulup çıkaran kişinin Ahmet Kutsi

Tecer olduğunu söylemek hiç de yanlış olmaz. Aşık Veysel de bu gerçeği

vurgular:

“Dilimin bağını çözmüştür” der, Ahmet Kutsi Tecer için.

1965 yılında TBMM, özel bir yasayla Veysel’e aylık bağlama

haktanırlığını göstermiştir.

Kimilerine göre, halk şiirimiz Aşık Veysel’le noktalanmıştır. Çağımızdaki

halk ozanlarına baktığımızda, bu sert yargının çok da yanlış olmadığını

söylemek gerekiyor. Bundan sonra çıkacak güçlü halk ozanlarına kapıyı açık

bırakarak.

Aşık Veysel de Alevi bir ozandır. Bütün şiirlerinde olmasa bile,

kendisini bugün olduğu gibi yarın da andıracak, kalıcı nitelikte

duyarlığı yoğun, demesi usta, biçimlemesi yerinde şiirleri vardır. Herhalde,

20. yüzyıl halk şiirimizin en yetkin temsilcisi olarak Aşık Veysel’i saymak,

gerekli, yerinde bir değerlendirme olur.

GÜZELLİN ON PAR’ETMEZ

Güzelliğin on par’etmez

Şu bendeki aşk olmasa

Eğlenecek yer bulaman

Gönlümdeki köşk olmasa

Tabirin sığmaz kaleme

Derdin dermandır yareme

İsmin yayılmaz aleme

Aşıklarda meşk olmasa

Kim okurdu kim yazardı

Bu düğümü kim çözerdi

Koyun kurt ile gezerdi

Fikir başka başk’olmasa

Güzel yüzün görülmezdi

Bu aşk bende dirilmezdi

Güle kıymet verilmezdi

Aşık ve maşuk olmasa

Senden aldım bu feryadı

Bu imiş dünyanın tadı

Anılmazdı Veysel adı

O sana aşık olmasa

::::::::::::

SEN BİR CEYLAN OLSAN BEN DE BİR AVCI

Sen bir ceylan olsan ben de bir avcı

Avlasam çöllerde saz ile seni

Bulunmaz dermanı yoktur ilacı

Vursam yaralasam söz ile seni

Kurulma sevdiğim güzelim deyin

Bağlanma karayı alları geyin

Ben bir çoban olsam sen de bir koyun

Beslesem elimde tuz ile seni

Koyun olsan otlatırdım yaylada

Tellerini yoldurmazdım hoyrada

Balık olsan takla dönsen deryada

Düşürsem toruma hız ile seni

Veysel der ismini koymam dilimden

Ayrı düştüm vatanımdan ilimden

Kuş olsan da kurtulmazdın elimden

Eğer görsem idi göz ile seni

::::::::::::::::::

MEKTUP YARE SELAMIMI ULAŞTIR

Al katip kalemi yaz bu selamı

Mektup yare selamımı ulaştır

Bir yar için terkeyledim sılamı

Mektup yare selamımı ulaştır

Şarkışla kazamdır Sivralan köyüm

Geçti ömrüm gurbet elde neyleyim

“Gel” diyorsa bu illerde durmayım

Mektup yare selamımı ulaştır

Yardan ayrılalı yaralı sinem

Gam ile kurulmuş temelim binam

Ağlar mı güler mi gör benim sunam

Mektup yare selamımı ulaştır

Gider bu hasretlik yıla yetmez mi

İsmin tesbih ettim dile yetmez mi

Bülbülün feryadı güle yetmez mi

Mektup yare selamımı ulaştır

Gönüle hasiret göze yol yaman

Veysel’i söyletir bir kaşı keman

Mektup ile konuşalım bir zaman

Mektup yare selamımı ulaştır

:::::::::::::::::::

YENİ MEKTUP ALDIM GÜL YÜZLÜ YARDAN

Yeni mektup aldım gül yüzlü yardan

Gözletme yolları gel deyi yazmış

Sivralan köyünden bizim diyardan

Dağlar mor menevşe gül deyi yazmış

Beserek’te lale sümbül yürüdü

Güldede’yi çayır çimen bürüdü

Karataş’ta kar kalmadı eridi

Akar gözüm yaşı sel deyi yazmış,

Eğlenme gurbette yayla zamanı

Mevlayı seversen ağlatma beni

Benek benek mektuptadır nişanı

Gözyaşım mektupta pul deyi yazmış

Kokuyor burnuma Sivralan köyü

Serindir dağları soğuktur suyu

Yar mendil göndermiş yadigar deyi

Gözünün yaşını sil deyi yazmış

Veysel bu gurbetlik kar etti cana

Karıştır göçünü ulu kervana

Gün geçirip fırsat verme zamana

Sakın uzamasın yol deyi yazmış

:::::::::::::::::::::

KARA TOPRAK

Dost dost diye nicesine sarıldım